In het kort
- Tekst uit ChatGPT en Codex krijgt in de EU de komende weken een onzichtbaar watermerk. Claude doet dat sinds augustus wereldwijd. Aanleiding is artikel 50 van de AI Act.
- Alleen een detector kan het watermerk vinden, en die is niet openbaar. Na bewerken, vertalen of bij korte tekst wordt het signaal snel zwakker.
- Voor je team verandert er weinig: je hoeft niets uit te zetten of weg te poetsen. Leg wel vast waar je AI gebruikt en wie een tekst goedkeurt.
Krijgen AI-teksten een watermerk? Ja. OpenAI begint deze maand met een onzichtbaar watermerk in tekst uit ChatGPT en Codex voor gebruikers in de EU, en Anthropic markeert tekst uit Claude sinds augustus wereldwijd. Het watermerk zit in de woordkeuze van het model. Je ziet het niet, en het kopieert gewoon mee als je de tekst plakt.
De belangrijkste voorwaarde: alleen een detector kan het watermerk vinden, en die is voorlopig voorbehouden aan onderzoekers, toezichthouders en vergelijkbare organisaties. Een klant, sollicitatiecommissie of concurrent kan jouw tekst er dus niet zomaar doorheen halen. En ook met de detector is de uitkomst geen bewijs.
Wat verandert er bij ChatGPT en Claude?
OpenAI maakte de aanpak op 5 oktober 2026 bekend (OpenAI, Our approach to EU text provenance rules). Anthropic beschrijft de zijne in het helpcentrum van Claude (Anthropic, How Claude marks AI-generated content).
| OpenAI | Anthropic | |
|---|---|---|
| Waar | ChatGPT en Codex, alleen in de EU, alle abonnementen | Claude, Claude Code en de API, wereldwijd |
| Sinds | De komende weken | Modellen vanaf 2 augustus 2026 |
| API | Opt-in, standaard uit | Onderdeel van het model |
| Detector | Op aanvraag, voor onderzoekers en expertorganisaties | Voor o.a. toezichthouders, media, factcheckers, onderzoekers |
Beide bedrijven noemen de AI Act als aanleiding. Artikel 50 verplicht makers van AI-systemen om gegenereerde tekst, beeld, audio en video machineleesbaar te markeren. Systemen die al vóór 2 augustus 2026 op de markt waren, hebben tot 2 december 2026 de tijd. Wat dat artikel verder van jou vraagt, staat in AI Act 2026: uitstel voor hoog risico, niet voor transparantie.
Hoe werkt een watermerk in tekst?
Een taalmodel kiest bij elk woord uit meerdere goede opties. Een watermerk stuurt die keuze een klein beetje, volgens een patroon dat alleen de detector kent. Een lezer merkt niets: de tekst blijft even goed leesbaar. Volgens OpenAI zag het bij zijn nieuwste model geen betekenisvol verschil in kwaliteit tussen tekst met en zonder watermerk.
OpenAI noemt zijn techniek textGrain en wil die later als open source vrijgeven. Anthropic zegt dat het watermerk deel uitmaakt van de tekst en daardoor meereist bij kopiëren en plakken. Voor afbeeldingen gebruiken beide bedrijven daarnaast Content Credentials (C2PA): metadata over herkomst die aan het bestand hangt.
Hoe betrouwbaar is zo'n watermerk?
Minder betrouwbaar dan het woord doet vermoeden. OpenAI publiceerde zelf cijfers, gemeten op Engelse tekst met een foutmarge van 1% (één op de honderd teksten zonder watermerk wordt ten onrechte als AI aangemerkt):
| Situatie | Watermerk gevonden |
|---|---|
| Tekst van 400 tokens, onbewerkt | ongeveer 95% |
| Tekst van 200 tokens, onbewerkt | ongeveer 80% |
| 400 tokens, 10% van de woorden vervangen | 66% (was 92%) |
| 400 tokens, 25% van de woorden vervangen | 17% |
Een token is een stukje woord; 200 tokens is in het Engels ongeveer 150 woorden. Bij wiskundige tekst, waar minder woordkeuze is, scoorde de detector duidelijk lager. Anthropic waarschuwt op dezelfde manier: het signaal kan verdwijnen bij flink bewerken, parafraseren, vertalen of mengen met andere tekst, en heel korte passages geven geen betrouwbaar signaal.
Wat een watermerk niet zegt
OpenAI is opvallend expliciet over de grenzen. Een gevonden watermerk zegt volgens het bedrijf niet:
- hoeveel menselijk werk, redactie of creativiteit erin zit;
- wie eigenaar of verantwoordelijk is, of het gebruik toegestaan was;
- wie de tekst maakte: het watermerk bevat geen gebruiker, account of prompt;
- of de tekst klopt.
En het omgekeerde: geen watermerk gevonden betekent niet dat een mens het schreef. De tekst kan te kort, bewerkt of vertaald zijn, of uit een andere tool komen. Anthropic zegt hetzelfde: een gevonden markering betekent dat de inhoud "may have been processed by Claude", niet meer.
Tech-expert Bert Hubert ziet tegenover de NOS vooral nut bij fraude: "Denk aan mails van een zogenaamd energiebedrijf die er geloofwaardig uitzien, maar door kunstmatige intelligentie zijn geproduceerd." Een mailsysteem zou zo'n mail dan kunnen markeren (NOS). Dat lijkt ons ook de logische plek: misbruik op grote schaal opsporen, niet de nieuwsbrief van een marketingteam beoordelen.
Moet je nu zelf AI-tekst labelen?
Meestal niet. Het watermerk is een plicht van de maker van de tool, niet van jou als gebruiker. Jouw eigen labelplicht onder artikel 50 gaat over deepfakes en over AI-tekst die het publiek informeert over zaken van algemeen belang, zonder dat er menselijke redactie op zit. Een marketingtekst die een collega heeft nagelezen en goedgekeurd, valt daar in de regel niet onder.
Bouw je zelf iets op de API van OpenAI, zoals een chatbot of een tool die teksten voor klanten maakt? Dan staat het watermerk standaard uit. Of jullie het moeten aanzetten, hangt af van de vraag of je zelf als aanbieder van een AI-systeem geldt. OpenAI laat die keuze bewust bij de klant. Leg dat voor aan wie bij jullie de AI Act-vragen beantwoordt.
Wat doe je er als team mee?
- Haal het watermerk er niet uit. Een tool die belooft AI-tekst "onzichtbaar" te maken, levert vooral een zwakkere tekst op, en een vreemd gesprek als iemand ernaar vraagt. Met redactie verdwijnt het signaal deels vanzelf.
- Leg vast waar AI meeschrijft en wie goedkeurt. Eén regel in je contentproces volstaat: wie de eindverantwoordelijkheid heeft voor elke tekst die naar buiten gaat. Dat is precies de menselijke redactie die de AI Act als uitzondering noemt.
- Gebruik een detectie-uitslag nooit als bewijs. Krijg je ooit een tekst van een freelancer, leverancier of sollicitant voorgelegd met een uitslag, behandel die dan als aanwijzing. OpenAI en Anthropic zeggen dat zelf ook.
- Kijk breder dan tekst. Voor beeld werkt herkomst anders. Apple bewijst met de iPhone 18 Pro juist dat een foto wél echt is: Apple Reference Image: zo bewijs je dat een foto echt is.
Wil je afspraken maken over hoe jullie team AI inzet bij het schrijven, inclusief controle en verantwoordelijkheid? Plan een gesprek.
Bronnen
- OpenAI (5 oktober 2026). Our approach to EU text provenance rules.
- Anthropic. How Claude marks AI-generated content, Claude Help Center.
- Verordening (EU) 2024/1689 (AI Act), artikel 50: transparantieverplichtingen.
- NOS (6 oktober 2026). Ook ChatGPT-teksten krijgen onzichtbaar 'watermerk'.
