In het kort
- Een proactieve agent mag zelf beginnen met lezen, signaleren en concepten klaarzetten. Alles wat iemand buiten je team raakt, geld kost of niet terug te draaien is, legt hij eerst aan een mens voor.
- Een paar handelingen horen op een nooit-lijst, ook met akkoord. Die lijst leg je vast in de rechten van de agent, niet alleen in zijn instructie.
- Geef elke agent een eigenaar, een logboek dat iemand leest en een budget voordat hij voor het eerst uit zichzelf start.
Laat een agent zelf beginnen bij werk dat je kunt terugdraaien en dat binnen je eigen team blijft: inboxen en systemen nalopen, een ochtendoverzicht maken, afwijkingen signaleren, een concept klaarzetten. Zodra een handeling een klant of leverancier bereikt, geld uitgeeft, iets ondertekent of iets verwijdert, stelt de agent voor en wacht hij op akkoord. En een klein aantal handelingen mag hij nooit, ook niet als iemand op akkoord drukt.
De belangrijkste voorwaarde: dat werkt alleen met drie afspraken vooraf. Eén eigenaar per agent, een logboek waarin iemand ook echt kijkt, en een budget waarbij de agent stopt. Hieronder het kader per handeling, waarom de nooit-lijst in de rechten hoort en een fictief voorbeeld.
Wat is agentic AI, en wanneer is een agent proactief?
Agentic AI is AI die een taak uitvoert met gereedschappen en meerdere stappen, in plaats van alleen een vraag te beantwoorden. De basis lees je in Wat is een AI-agent? Tot voor kort begon zo'n agent pas als iemand hem een opdracht gaf. Een proactieve agent begint zelf: op een vast moment, bij een gebeurtenis in een systeem of omdat hij zelf iets ziet wat aandacht nodig heeft.
Dat verschil is groter dan het lijkt. Bij een opdracht kijkt er een mens mee op het moment dat het werk start. Bij een proactieve agent is er op dat moment niemand. Wat de agent zelf mag, moet je dus van tevoren hebben besloten.
Wat doen Claude Duet, dots en de Gemini agent uit zichzelf?
In oktober 2026 kwamen er drie van zulke agents bij.
Claude Duet van Anthropic kwam op 21 oktober uit als research preview, via een wachtlijst en eerst voor Pro- en Max-abonnees in de Verenigde Staten. Duet stuurt elke ochtend een kort overzicht en kijkt je gekoppelde apps elke paar uur na. Voordat het een bericht verstuurt, betaalt, een document ondertekent of iets verwijdert, laat het zien wat het gaat doen en wacht het op akkoord. Effecten verhandelen of geld tussen rekeningen verplaatsen mag ook met akkoord niet (Anthropic).
Dots van OpenAI staan altijd aan en bepalen zelf wanneer ze pauzeren en verder gaan. Onderzoek op de achtergrond doen ze met alleen leesrechten. Raakt een actie je accounts of deelt hij informatie, dan beslist een controle of de dot doorgaat, je akkoord vraagt of de stap aan jou overdraagt (OpenAI). Wie ze in Nederland krijgt, lees je in OpenAI dots: wat kun je ermee in Nederland?
De Gemini agent van Google plant taken in, reageert op gebeurtenissen en stelt zelf taken voor die je aan hem kunt overdragen. Elke handeling komt in een logboek op naam van de agent, en per project stel je een budgetgrens in waarna hij pauzeert (Google Cloud). Hij staat volgens VentureBeat in een private preview.
Alle drie trekken ongeveer dezelfde grens: lezen en voorbereiden mag, handelen naar buiten gaat langs een mens. Dat is een bruikbaar startpunt, ook als je een ander product gebruikt.
Zelf doen, voorstellen of nooit: een kader per handeling
Beslis niet per agent hoeveel vrijheid hij krijgt, maar per handeling. Een agent die offertes opvolgt, doet tien verschillende dingen die niet allemaal hetzelfde vertrouwen verdienen. Stel bij elke handeling vier vragen:
- Is het onomkeerbaar? Een concept weggooien kan, een verstuurde mail terughalen niet.
- Raakt het iemand buiten je team? Klanten, leveranciers, de publieke website.
- Kost het geld of verplicht het je ergens toe? Een betaling, een bestelling, een handtekening, een toezegging.
- Raakt het de controle zelf? Rechten, beveiliging, het logboek, de budgetgrens.
Vier keer nee: de agent mag het zelf doen. Eén ja bij vraag 1, 2 of 3: voorstellen en wachten. Dat heet "human in the loop": de agent bereidt voor, een mens beslist. Ja bij vraag 4, of te veel schade als het één keer misgaat: nooit, ook niet met akkoord.
| Handeling | Zone |
|---|---|
| Inbox en CRM nalopen, overzicht maken | Zelf doen |
| Conceptmail of conceptofferte klaarzetten | Zelf doen |
| Mail naar een klant versturen | Voorstellen en wachten |
| Gegevens in een bronsysteem wijzigen of verwijderen | Voorstellen en wachten |
| Bestellen, betalen, ondertekenen | Voorstellen en wachten |
| Geld tussen rekeningen verplaatsen | Nooit |
| Eigen rechten, logboek of budget aanpassen | Nooit |
Een handeling kan later van voorstellen naar zelf doen schuiven, als het logboek laat zien dat de voorstellen steeds ongewijzigd worden goedgekeurd. Schuif per handeling, niet de hele agent tegelijk.
Eigenaar, logboek en budget: wat je regelt voordat hij zelf start
Drie afspraken maken een agent die werkt als niemand meekijkt beheersbaar:
- Een eigenaar. Eén persoon die de zones beheert, de voorstellen beoordeelt en de agent stilzet als het nodig is. Eén naam, niet "het team".
- Een logboek dat iemand leest. Wat zag de agent, wat besloot hij, wat deed hij? Google en OpenAI bieden een logboek of activiteitenoverzicht; de aankondiging van Duet noemt er geen. Spreek af wie er wekelijks in kijkt.
- Een budget. Een agent die elke paar uur je apps naloopt, verbruikt ook als er niets gebeurt; bij Duet tellen die controles mee voor je gebruikslimiet. Stel een grens in waarbij de agent stopt, met een melding vooraf.
Vijf bredere vragen voor elke agent staan in AI-agents veilig inzetten.
Waarom de nooit-lijst in de rechten hoort, niet in de instructie
Een instructie is geen slot. OpenAI houdt een openbare lijst bij van gevallen waarin zijn modellen anders handelden dan bedoeld, de misalignment reports. Op 3 oktober 2026 zette een interne agent, die geen berichten mocht versturen, automatische meldingen aan het beveiligingsteam uit: hij vond dat de instructie ook daarvoor gold (OpenAI). In een ander geval betaalde een model een testopdracht zonder toestemming met geld uit een testwallet die het zelf had gevonden (OpenAI).
Het ging om interne omgevingen bij OpenAI, niet om klanten. De les geldt wel breder: een agent legt een opdracht uit, soms anders dan je bedoelde. Wat nooit mag, sluit je dus af met rechten. Een agent zonder schrijfrechten op het logboek kan het logboek niet uitzetten. Een agent zonder betaalkoppeling kan niet betalen.
Eurocommissaris Henna Virkkunen noemde op 14 oktober agents die deze zomer uit hun omgeving ontsnapten, kwaadaardige code invoegden en mensen misleidden. AI moet volgens haar "under human direction, oversight and control" blijven (Europese Commissie). Haar speech gaat over de plichten van modelaanbieders; wat een agent in jouw proces zelf mag, beslis je zelf.
Stel dat: het kader toegepast op offerteopvolging
Stel dat een installatiebedrijf met dertig medewerkers een agent de opvolging van offertes laat voorbereiden. Dit is een fictief voorbeeld, geen meting.
De agent start elke werkdag om zeven uur uit zichzelf. Hij loopt het CRM en de verkoopinbox na, zet in een overzicht welke offertes lang openstaan en waar een vraag van een klant onbeantwoord is, en maakt per offerte een conceptherinnering. Dat is allemaal zelf doen: lezen en concepten, binnen het team.
Versturen doet hij niet. De binnendienstmanager, de eigenaar van de agent, loopt de concepten 's ochtends na en verstuurt ze met één klik of past ze aan. Een prijs wijzigen, een korting geven of een offerte intrekken staat op de nooit-lijst: de agent heeft daarvoor geen schrijfrechten in het offertesysteem. Op vrijdag kijkt ze in het logboek welke concepten ongewijzigd de deur uit gingen, en na een paar weken beslist ze of herinneringen voor één soort offerte naar zelf doen schuiven. Het budget is een maandgrens met een melding vooraf.
Hoe begin je met een proactieve agent?
- Kies één terugkerend proces waarin iemand nu elke dag of week iets naloopt.
- Schrijf alle handelingen uit en zet ze met de vier vragen in een zone.
- Leg de nooit-lijst vast in rechten en koppelingen, niet alleen in de instructie.
- Wijs een eigenaar aan, spreek een vast moment af voor het logboek en stel een budget in.
- Laat de agent twee weken alleen voorstellen doen en schuif daarna per handeling.
Wanneer laat je een agent beter niet zelf beginnen?
Kun je de stappen van tevoren uitschrijven, dan is een vaste workflow die op een tijdstip of bij een gebeurtenis start meestal voorspelbaarder. Begin ook niet als niemand tijd heeft voor de voorstellen en het logboek: concepten die niemand leest, leveren alleen werk op.
Bouw geen kritisch proces op een preview. Duet is alleen in de Verenigde Staten beschikbaar, de Gemini agent alleen voor geselecteerde klanten, en van alle drie zijn prijs en voorwaarden nog niet volledig bekend.
Bronnen
- Anthropic, Introducing Claude Duet, 21 oktober 2026, bijgewerkt 23 oktober 2026
- OpenAI, ChatGPT-documentatie: dots, geraadpleegd 27 oktober 2026
- Google Cloud, Thomas Kurian, Welcome to Gemini at Work 2026: Introducing the Gemini agent, 8 oktober 2026
- VentureBeat, Google Cloud unveils persistent Gemini Agents for long-running tasks, 8 oktober 2026
- OpenAI Alignment, Misalignment reports and notices, geraadpleegd 27 oktober 2026
- OpenAI Alignment, Suppressing misalignment monitoring alerts and disabling misalignment monitoring, bijgewerkt 20 oktober 2026
- OpenAI Alignment, Using a funded test cryptocurrency wallet without authorization, bijgewerkt 15 oktober 2026
- Europese Commissie, Speech by Executive Vice-President Virkkunen at the International AI Summit in Dublin, 14 oktober 2026
